Praktische tips uit Emma’s Hof

Hieronder delen we de aanpak die Emma’s Hof succesvol heeft gemaakt, in de vorm van concrete tips. Deze zijn gebaseerd op de ervaringen van initiatiefnemer Nelleke Mineur en aangevuld met inzichten uit recent onderzoek.

Fase 1: Beginnen

Sluit aan bij wat er al is
De buurt was al actief met straatfeesten. Daar leerden de initiatiefnemers andere bewoners kennen. Je hoeft niet vanaf nul te beginnen — kijk wat er al gebeurt in je wijk.

Zorg voor een positief en divers startteam
In het begin was niet precies duidelijk wat we wilden realiseren, maar iets moois ging het worden. Het motto was: “Gewoon beginnen en dan gaat het lukken” en “Denk groot, begin klein.” De teamleden vulden elkaar aan met verschillende expertises.

Weet dat het tijd gaat kosten
In het begin is er veel onderzoek nodig: hoe zit het met de grond, welke fondsen zijn er, wat zijn de regels? Het groepje van zes kwam regelmatig bij elkaar. Zorg dat je daar tijd voor hebt.

Fase 2: De buurt betrekken

Ga de deur langs
We hebben de hele buurt geflyerd (1.000 flyers) met de boodschap: “Wij willen hier een groene plek creëren, over een week komen we terug om te vragen wat jullie hiervan vinden.” Een week later gingen acht mensen bij alle buurtbewoners langs. We kwamen terug met een enorme lijst aan ideeën én we hadden de buurt leren kennen.

Laat mensen doen wat zij willen doen
Veel buurtbewoners meldden zich aan om te helpen. We gaven mensen de kans om te doen wat zij zelf wilden doen. Zo bouw je aan enthousiasme — niet door taken toe te wijzen, maar door ruimte te geven.

Blijf communiceren, ook bij tegenslag
De initiatiefgroep hield de buurt steeds op de hoogte via website, e-mail en flyers. Toen het pand 10 maanden werd gekraakt, bleven we positief en informeerden we de buurt. Transparantie bouwt vertrouwen.

Bouw aan eigenaarschap en groepsgevoel
Toen de grond gekocht was, werden buurtbewoners bij alles betrokken. We bikten samen stenen van het gesloopte pand (die later in de tuin werden gebruikt), we klusten in Emma’s Hof-truien, we maakten samen de mozaïekbank. Zo werd het “van ons” — niet “van het bestuur”.

Creëer rituelen
Een opening is een ritueel, het begin van het seizoen is een ritueel. Rituelen markeren dat de tuin van de gemeenschap is.

Fase 3: Ontwerpen

Houd de regie, maar wees helder
Toen duidelijk was dat de buurt enthousiast was, zeiden we: “Wij nemen alle ideeën mee, maar wij bepalen wat er gaat komen — en dan is het voor de buurt.” Dit klinkt tegenstrijdig, maar het werkt: mensen willen meedenken, maar ook dat iemand de knoop doorhakt.

Kies een passende rechtsvorm
We kozen bewust voor een stichting en geen vereniging. Bij een vereniging zou de inspraak te ingewikkeld worden. Een stichting kan sneller beslissen.

Maak een stevig projectplan
We ontwikkelden een projectplan met een Pakket van Eisen, een Missie, een Doelstelling en een Plan van Aanpak. Dit hielp om focus te houden en was nodig voor subsidieaanvragen.

Hanteer heldere uitgangspunten
Emma’s Hof richtte zich op een rustige en veilige plek voor ouderen en kinderen. “Veiligheid en Beheer” stonden voorop. Daarom kozen we voor een aangelegde tuin in plaats van een wilde speelnatuurplaats. Heldere keuzes maken het beheer eenvoudiger.

Nodig gericht mensen uit
Voor het ontwerp nodigden we 30 mensen gericht uit — geen open uitnodiging. De landschapsarchitect was al gekozen, de functies waren al benoemd, we werkten met moodboards. Tijdens de ontwerpsessie maakten groepjes maquettes. Zo krijg je input zonder eindeloze discussies.

Gebruik de historie van de plek
De stenen van het oude pand werden hergebruikt, net als tuinhekjes van bewoners. De naam “Emma’s Hof” past bij de wijk (Regentes Emma). In de poort is de historie te zien op foto’s en teksten. Een plek met verhaal wordt meer gekoesterd.

Denk aan diverse functies en toegankelijkheid
Zorg dat je tuin verschillende functies heeft: spelen, ontmoeten, afzonderen, ontdekken, genieten. In Emma’s Hof zijn de paden rolstoeltoegankelijk en zijn er diverse speelaanleidingen voor kinderen.

Fase 4: Financiering en gemeente

Begin met geld dat makkelijk te krijgen is
Er bleek geld beschikbaar bij de Wijkwinkel. En Emma’s Hoftour — een buurtdag met activiteiten — bracht €2.000 op. Laagdrempelige startactiviteiten leveren geld én tonen draagvlak.

Betrek de politiek, niet (alleen) de ambtenarij
Toen we steun nodig hadden, benaderden we politieke partijen. Timing is belangrijk: het was Groenjaar in Den Haag én er kwamen verkiezingen aan. Ambtenaren kunnen stroperig zijn, politici willen scoren.

Geef politici hun momenten
We ontvingen de wethouder in de boksring van het te slopen gebouw. Dat leverde mooie foto’s op. Politici waarderen zichtbare momenten.

Lees je in
Voor subsidieaanvragen lazen we ons in over de effecten van groen op gezondheid en sociale cohesie. We kenden de cijfers over de samenstelling van de wijk. Kennis geeft overtuigingskracht.

Als de gemeente toezegt, volgen anderen
Zodra de gemeente financieel toezegt, volgen andere fondsen vaak. De gemeente is een keurmerk.

Houd de gemeente op de hoogte
Stuur regelmatig (maar niet te vaak) updates over de voortgang. Een goed geïnformeerde gemeente is een welwillende gemeente.

Fase 5: Vrijwilligers binden

Bouw aan een eigen sfeer en cultuur
In het begin waren bestuursleden veel aanwezig om bezoekers te vertellen over de tuin. Het motto: “De tuin is van iedereen. Als jij iets ziet dat niet kan, spreek die persoon er dan op aan.” Zo werd iedereen mede-eigenaar van de regels.

Wees helder over de regels
In het begin waren we huiverig voor verbodsborden. Na gesprekken met politie en brandweer leerden we: begin streng, dan kun je later versoepelen. De regels zijn met de actieve vrijwilligers besproken, zo werkten we ook hier aan eigenaarschap. Kinderen corrigeren elkaar nu: “Hier niet rennen, dit is de Slakkengang.”

Zet een vrienden-systeem op
Emma’s Hof heeft 150+ Vrienden die jaarlijks bijdragen (€25 per persoon, €60 per gezin). Dit is binding én dekking voor lopende kosten. Vrienden voelen zich betrokken, ook als ze niet actief meehelpen.

Organiseer werkgroepen met autonomie
Het bestuur zette werkgroepen op: Groengroep (tuinonderhoud), Spuitgasten (besproeien), Sleutelaars (openen/sluiten), Klusgroep, Kookgroep. Elke groep krijgt richtlijnen en budget, maar heeft verder vrijheid. Autonomie motiveert.

Kies vaste momenten én flexibele opties
De Groengroep werkt op dinsdagen en elke laatste zaterdag. Maar er is ook een tuinlogboek waarin staat wat er moet gebeuren, zodat mensen op hun eigen tijd iets kunnen doen. Combineer structuur met flexibiliteit.

Wissel bestuursleden één voor één
Om de cultuur te bewaken en goed over te dragen, wisselen bestuursleden niet allemaal tegelijk. Continuïteit in het bestuur is continuïteit in de tuin.

Forceer diversiteit niet
Natuurlijk willen we mensen met verschillende achtergronden betrekken. Maar dit gaat langzaam. Na een paar jaar komen er nu dagelijks Turkse en Marokkaanse vrouwen van de tuin genieten. Het ontstaat bottom-up, persoonlijke contacten helpen — maar het is niet te forceren.